Lichaamsbesef bij honden: Waarom het onmisbaar is (en hoe je het traint)

Heb je je wel eens afgevraagd waarom we op de hondenschool zo vaak oefeningen doen met krukjes, balanskussens en targets? Dit doen we om het lichaamsbesef van onze honden te verbeteren. Veel honden zijn zich namelijk helemaal niet zo bewust van hun eigen lichaam. Voor hen zijn vooral die achterpoten soms maar een beetje ‘aanhangsels’ die toevallig meelopen.

In dit uitgebreide blogbericht leggen we uit waarom lichaamsbesef zo belangrijk is én hoe je hier stap voor stap mee aan de slag kunt gaan.

Waarom is lichaamsbesef zo belangrijk?

1. Veilige groei voor pups en jonge honden

Een pup of jonge hond is zich vaak nog helemaal niet bewust van zijn eigen lichaam. Juist bij hen is het belangrijk om hier op een rustige, gecontroleerde manier mee te werken. Bij jonge honden zijn de zogenaamde groeischijven namelijk nog niet volledig volgroeid; er is nog ruimte tussen de botten te zien. Hoe ouder een hond wordt, hoe stabieler het skelet wordt.

Daarom is het ontzettend belangrijk dat een puppy wordt begrensd in zijn bewegingen. Te wild achter ballen aan rennen (apporteerspelletjes) of ondoordacht op en af dingen springen kan door bruuske bewegingen schade aanrichten aan het jonge lichaam. Lichaamsbesefoefeningen bieden een veilig en rustig alternatief om spieren en coördinatie te trainen.

2. Ondersteuning tijdens de puberteit

Wanneer een hond plotseling hard gaat groeiend in de puberteit, verliezen veel honden tijdelijk de controle over hun eigen lijf. De afstand van de hersenen tot de achterpoten is ineens een stuk groter geworden! Dit zorgt voor een soort ‘storing’ in de communicatie. Een simpel commando als ‘zit’ of ‘af’ wordt plotseling moeilijk, omdat de hond echt moet nadenken over hoe hij die lange poten moet vouwen. Geef je puber in deze fase de tijd en help hem er doorheen met balanstraining.

3. Voorkomen en opvangen van blessures

Door een hond te leren al zijn vier poten bewust te gebruiken, voorkom je blessures. Bovendien is het een geweldige ondersteuning voor honden met gewrichtsproblemen, zoals heupdysplasie (HD). Wanneer je de spieren in de achterhand en de bilspieren goed traint, kunnen deze spieren het gewricht helpen ondersteunen, wat later veel ongemak kan opvangen. (Let op: heeft je hond fysieke klachten zoals elleboog- of heupdysplasie? Pas de hoogte van de materialen dan altijd aan en train onder professionele begeleiding).

Stap voor stap aan de slag: De basisoefeningen

Wil je thuis aan de slag? Bouw het dan rustig op en denk vooraf goed nach over de commando’s die je wilt gaan gebruiken.

Stap 1: De voorpoten (“Pootjes op”)

Honden gebruiken hun voorpoten van nature gemakkelijker. Dit is dan ook de perfecte start. Je leert de hond om zijn voorpoten op een verhoging te zetten (een laag krukje, een stoel, of een balanskussen). Dit kun je in het begin gemakkelijk aanleren door de hond te lokken met een voertje.

• Tip als het niet lukt: Zet het krukje tegen een muur en ga er zelf aan de andere kant naast staan. De hond moet dan wel tussen jou en de muur door bewegen, waardoor hij sneller zijn pootjes op het krukje zal plaatsen.
• Praktisch voordeel: Als je hond leert om zijn voorpoten ergens op te zetten, kun je hem later ook gemakkelijker in de kofferbak van de auto helpen door alleen zijn achterkant te liften.

Stap 2: De achterpoten (“Achter op”)

Om de achterpoten bewust te leren gebruiken, starten we op een groot oppervlak. Laat de hond eerst met zijn voorpoten op het platform stappen. Lok hem vervolgens zover naar voren dat hij met zijn voorpoten weer op de grond stapt, maar zijn achterpoten op het platform laat staan.

• Let op je handpositie: Houd je hand met de beloning op ooghoogte van de hond. Houd je je hand te hoog, dan is de kans groot dat de hond gaat zitten, en dat is bij deze oefening niet de bedoeling.

Stap 3: Helemaal op het toestel (“Helemaal”)

Kan je hond beide oefeningen? Kijk dan of hij volledig op een balanspad, step of kussen kan gaan staan. Let hierbij goed op de houding: het gewicht moet evenredig over alle vier de poten verdeeld zijn.

• Soms hebben honden de neiging om hun achterpoten te dicht bij hun voorpoten te zetten, waardoor ze een bolle rug trekken. Dit zorgt voor te veel spanning op de rug. Dit kun je oplossen door te werken met twee losse krukjes of matjes die je wat verder uit elkaar zet.
• Start altijd recht achter het kussen zodat de hond alleen rechtdoor hoeft te lopen. Pas als dit goed gaat, kun je hem vanaf de zijkant op het toestel laten stappen. Dit daagt het achterhandbesef pas écht uit!

Uitdagingen voor gevorderden

Gaat de basis je makkelijk af? Dan zijn er verschillende manieren om de oefeningen uit te breiden en de spieren extra te versterken:

• Verklein de targets: Vervang het grote kussen of krukje door kleine yogablokjes of egeltjes (kleine balanskussentjes). De hond moet nu heel secuur voelen waar hij zijn poten neerzet.
• De squat: De voorpoten staan op een verhoging en de achterpoten staan op de grond. Laat je hond nu vanuit deze positie rustig gaan zitten en weer opstaan, waarbij de voorpoten netjes op de verhoging blijven staan. Dit is een ultieme krachttraining voor de achterhand en billen.
• Achteruitlopen: Leer je hond om achteruit te stappen, bijvoorbeeld over een lage plank of mat op de grond. Dit vergt een enorm goed coördinatievermogen.
• Pootje voor pootje: Laat je hond op een step of mat staan en leer hem om op commando telkens maar één specifieke poot te bewegen (bijvoorbeeld “links voor” of “links opzij”), terwijl de andere drie poten stil blijven staan. Dit is mentaal heel zwaar en vraagt veel concentratie, maar is ontzettend nuttig voor sporthonden (zoals bij agility of hoopers).

Wist je dat…? De kracht van twee manieren van ‘Zit’ en ‘Sta’

Er bestaan anatomisch gezien twee manieren waarop een hond gaat zitten en opstaat. Veel honden hebben een natuurlijke voorkeur, maar het is heel leerzaam om ze allebei bewust aan te leren:

1. De achterpoten doen het werk: De voorpoten blijven stilstaan. Vanuit stand bewegen de achterpoten zich onder het lichaam om te gaan zitten. Bij het opstaan duwt de hond zich met de achterpoten weer naar achteren. Dit vraagt veel kracht van de achterhand en de rug.
2. De voorpoten doen het werk: De achterpoten blijven op hun plek en de voorpoten bewegen naar achteren toe zodat de achterhand daalt. Bij het opstaan stapt de hond met de voorpoten weer naar voren. Dit is de manier waarop we het pups vaak natuurlijk zien doen.

Door beide varianten op een aparte cue (commando en handgebaar) te zetten, bijvoorbeeld op een balancepad, train je de spieren en het brein van je hond optimaal!

Sluit altijd af met een spelletje!

Ben je klaar met de training? Sluit de sessie dan altijd af met een leuk, enthousiast trekspelletje! Wetenschappelijke studies tonen aan dat spel direct na een inspanning helpt om de geleerde informatie beter op te slaan in het langetermijngeheugen. Bovendien blijft je hond zo in een positieve ‘mood’ en kijkt hij alweer uit naar de volgende training!